Salvaescaleras en Arzúa

Arzúa é a última etapa do Camiño Francés antes de Santiago de Compostela, pero os que viven aquí non son peregrinos: son 5.892 veciños —cun 32,04% de maiores de 65 anos, un dos ratios máis altos de toda A Coruña— que residen nas casas de granito e pedra do núcleo de A Rúa e nas máis de vinte parroquias que se estenden polo interior do concello. No núcleo, as casas de dous andares dos anos corenta a sesenta teñen escaleiras de 65-85 cm de ancho, moitas con chanzos de pedra irregular. Nas parroquias rurais —Calvos, Boente, Dombodán, Castañeda—, as casas de granito tradicionais presentan escaleiras exteriores de pedra que só admiten solucións específicas para exterior con protección anticorrosión. A demanda de salvaescaleiras en Arzúa é moi superior á media galega pola súa pirámide de poboación. Source: INE — Padrón Municipal 2024

O Instituto Galego da Vivenda e Solo (IGVS) xestiona o programa VI435B de mellora da accesibilidade en vivendas. A cobertura alcanza ata 17.000 euros cando no fogar hai unha persoa con discapacidade recoñecida, e os prazos de execución das obras esténdense ata decembro de 2026. Arzúa é un municipio de menos de 10.000 habitantes, polo que tamén pode beneficiarse da liña de rehabilitación rural para concellos de menos de 5.000 habitantes —neste caso, algunhas parroquias do concello cumpren ese umbral por si soas—, cunha cobertura de ata o 75% e un máximo de 30.000 euros. Convén verificar en igvs.xunta.gal cal é a convocatoria vixente en 2026. Source: Xunta de Galicia — IGVS

Unha cadeira recta para unha escaleira interior de 65-90 cm de ancho parte de 2.000 euros e pode chegar aos 5.000 euros segundo o modelo e a lonxitude do carril. Para as escaleiras de granito con xiros —frecuentes nas casas do núcleo de A Rúa e nas aldeas do concello— o carril curvo fabricado a medida sitúase entre 6.000 e 15.000 euros. O aluguer mensual dunha cadeira recta ronda os 100-200 euros. Os instaladores con cobertura na comarca de Arzúa teñen base habitualmente en Santiago de Compostela, a uns 40 km, ou en Lalín, sen sobrecusto habitual por desprazamento.

Arzúa recibe precipitacións superiores a 1.400 mm anuais e ten niveis de humidade relativa persistentemente altos durante todo o ano, propios do interior de Galicia. Para escaleiras totalmente interiores, a humidade ambiente non representa problema se o equipo conta con motor pechado e protección anticondensación incluída de fábrica. O risco principal en Arzúa son as escaleiras exteriores de granito das casas tradicionais das parroquias: en eses espazos semidescubertos, a oxidación do carril e do sistema de freos acelérase de forma notable se non se especifica un tratamento anticorrosión desde o principio. O mantemento preventivo anual é especialmente relevante en Arzúa, e convén revisar tamén os sistemas de freo antes do inverno polas baixas temperaturas frecuentes en xaneiro e febreiro.

O Queixo de Arzúa-Ulloa ten Denominación de Orixe Protexida e é o produto gastronómico máis coñecido do concello. A maioría das explotacións lácteas do territorio están xestionadas por familias con décadas de historia no sector, onde a media de idade é elevada e as casas de granito das explotacións soen ter dous andares con escaleiras de pedra. Moitos dos propietarios destas explotacións son precisamente o perfil de usuario que solicita un salvaescaleiras: maiores de 65 anos que viven en casas unifamiliares de granito no rural e que non ten un ascensor como alternativa. A demanda provén tanto do núcleo de Arzúa como das parroquias, e o 32% de poboación maior de 65 anos reflicte directamente este perfil de envellecemento rural.

Sí. O Plan Estatal de Vivenda (MIVAU), prorrogado ata 2026, cobre ata o 40% do custo estándar —ou ata o 75% se os ingresos non superan tres veces o IPREM—, cun máximo de 17.000 euros con discapacidade recoñecida. En Galicia, o IGVS xestiona conxuntamente os fondos estatais e os propios da Xunta. Para un veciño de Arzúa con ingresos baixos que necesite unha plataforma elevadora nunha casa de granito cunha escaleira exterior, a combinación de ambas liñas pode cubrir ata o 75-90% do custo total da obra. Source: MIVAU — Plan Estatal de Vivienda 2022-2025

Para unha instalación interior en vivenda unifamiliar en Arzúa é suficiente cunha declaración responsable de obra menor ante o Concello de Arzúa. Non é necesario proxecto técnico. Se a casa está catalogada polo plan de ordenación urbanística municipal ou ten protección de patrimonio —algunhas casas do núcleo de A Rúa e as que bordean o Camiño de Santiago teñen protección paisaxística—, pode ser necesario un informe previo dos servizos técnicos municipais. Para edificios plurifamiliares, hai que notificar á comunidade de propietarios. O certificado CE do equipo e o albarán de instalación son os xustificantes que o IGVS esixe para pechar o expediente de subvención. Source: Concello de Arzúa

O artigo 10.1.b) da Lei de Propiedade Horizontal establece que as obras de accesibilidade para persoas maiores de 70 anos ou con discapacidade recoñecida son obrigatorias para a comunidade, sen necesidade de votación unánime. A cota de cada propietario queda limitada a doce mensualidades de gastos comúns. En Arzúa esta normativa aplícase nos edificios plurifamiliares do núcleo de A Rúa igual que en calquera outra localidade de Galicia. Source: Ley de Propiedad Horizontal — Art. 10

A instalación tributa ao 10% de IVE en lugar do 21%. Con grao de discapacidade recoñecido do 33% ou superior, o IVE baixa ao 4%. Na declaración da renda, as obras de accesibilidade na vivenda habitual permiten deducir ata o 20% do custo, cun límite de 12.080 euros. Galicia ten tamén deducións propias no tramo autonómico do IRPF para persoas con discapacidade. Para os veciños de Arzúa que residen en casas de granito nas parroquias rurais e necesitan solucións de maior custo —como plataformas inclinadas para escaleiras exteriores—, a combinación de subvención do IGVS, redución de IVE e deducción de IRPF pode reducir de forma moi significativa o desembolso neto. Source: AEAT — IVA reducido obras accesibilidad

Para unha cadeira recta nunha casa do núcleo de A Rúa, o proceso habitual é: visita de medición en 3-7 días laborables —os instaladores con cobertura en Arzúa soen ter base en Santiago de Compostela, a uns 40 km—, fabricación do carril estándar en 1-2 semanas e montaxe nunha xornada. O total é de dúas a tres semanas. Para un carril curvo a medida nunha casa de granito dunha parroquia rural con escaleira de pedra e xiros, o prazo sobe a catro-seis semanas. En meses de inverno con xeadas ou choiva intensa, algúns accesos ás parroquias máis illadas poden dificultar ou atrasar a visita de medición; convén indicalo no primeiro contacto.